Pretendimi: “Hanta” në hebraisht do të thotë gënjeshtër
Verdikti: E pavërtetë
—————————————————————–
Pas shpërthimit të hantavirusit të Andeve në anijen turistike MV Hondius në maj 2026, në rrjetet konspiracioniste, përfshi ato shqipfolëse, po qarkullon pretendimi se fjala “hanta” do të thotë “gënjeshtër” ose “mashtrim” në hebraisht. Kështu, jepet ideja se hantavirusi në vetvete është një mashtrim i hebrenjve.
Pretendimi duket se rrjedh nga konfuzioni midis dy fjalëve të ndryshme hebraike me drejtshkrime të ngjashme: “חנטה” dhe “חרטא”.
Fjala që postimet në rrjete sociale zakonisht e paraqesin si “hanta” (“חנטה”) nuk do të thotë “mashtrim”, “gënjeshtër” ose “e rreme.”
Fjalorët hebraikë e përkufizojnë këtë fjalë (e cila transliterohet edhe si “khanta” ose “chanta”) si “pjekje e frutave”. Ata gjithashtu rendisin një folje të lidhur (të transliteruar si “hanat” ose “chanat”) si “të balsamosësh”, ose, kur i referohen një peme, “të japësh fryte” ose “të piqesh”.
Një fjalë tjetër zhargon hebraike, “חרטא”, shpesh e transliteruar si “kharta”, “harta” ose “chartah”, mund të nënkuptojë diçka më afër “marrëzisë”, “mbeturina” ose “budallallëqe”, sipas një skedari në Urban Dictionary nga viti 2005.
Postimet në rrjete sociale duket se e kanë marrë kuptimin zhargon të fjalës “kharta” dhe e kanë ngatërruar atë me “hanta”, një fjalë tjetër, përpara se ta lidhin këtë përkthim të gabuar me “hantavirus”.
Profesor Ghil’ad Zuckermann, një gjuhëtar dhe specialist i rigjallërimit të gjuhës izraelite në Universitetin Flinders (Australi), i shpjegoi Mother Jones se teoria po qarkullon për shkak të një ngatërrese midis dy fjalëve: termi korean “hanta”, emri i lumit, është ngatërruar me “khárta” (חרטא), një shprehje zhargon izraelite që do të thotë “budallallëk, gënjeshtër”. Shkronjat hebraike që korrespondojnë me tingujt “N” dhe “R”, specifikon më tej eksperti, janë në fakt grafikisht të ngjashme.
Zuckermann tha se një term tjetër zhargon izraelit, “khantarísh” (חנטריש), do të thotë “budallallëk, person i pavlerë, mashtrues”. “Teorikisht, ky term mund të shkurtohet në khánta”, tha ai. Por, ai shtoi: “Unë personalisht njoh qindra mijëra folës të gjuhës izraelite dhe nuk kam dëgjuar kurrë asnjë prej tyre të thotë khánta, ndërsa khárta është e zakonshme”.
Njësoj, Aaron Koller, profesor i hebraishtes në Universitetin e Kembrixhit në Mbretërinë e Bashkuar tha për Fake News Tragač se “konfuzioni ndoshta lindi për shkak të fjalës kharta (חרטא), e cila në hebraisht do të thotë në të vërtetë ‘mashtrim’, ‘gënjeshtër’, ‘budallallëk’ ose ‘diçka e rreme'”. Ai gjithashtu shtoi se në hebraisht fjala që shqiptohet “hanta” përfaqëson fazën e hershme të rritjes së frutave të një bime.
Ndërkaq, emri “hantavirus” nuk e ka origjinën nga zhargonet hebraike. Burime shkencore dhe të shëndetit publik e gjurmojnë emrin te lumi Hantaan, i cili rrjedh nëpër Korenë e Veriut dhe të Jugut, dhe në brigjet e së cilit në vitin 1978 studiuesit izoluan për herë të parë virusin përgjegjës për ethet hemorragjike koreane.
Një raport historik i Qendrës amerikane për Kontrollin e Sëmundjeve (CDC) mbi ethet hemorragjike koreane, një nga sëmundjet që shkakton hantavirusi, tha se “prototipi i virusit u izolua në vitin 1978 dhe u emërua sipas lumit Hantaan”. Shkencëtarët më vonë klasifikuan viruse të tjera të lidhura ngushtë si “hantaviruse”. E njëjta etimologji shfaqet në burime të tjera shkencore, si dhe në fjalorin Merriam-Webster.
Më tej, shpërthimi në MV Hondus nuk është hera e parë që njerëzimi has hantaviruset.
Hantaviruset janë një grup virusesh që barten nga brejtësit dhe transmetohen me jashtëqitjet dhe urinën e tyre. Hantaviruset mund të shkaktojnë një sërë sëmundjesh, nga sëmundje të lehta, të ngjashme me gripin, deri te sëmundje të rënda të frymëmarrjes. Shumica e hantaviruseve nuk përhapen nga personi në person, megjithëse transmetimi midis njerëzve ka ndodhur me një lloj të virusit në raste të rralla.
Shpërthimi i parë i regjistruar i hantavirusit me transmetim nga njeriu te njeriu ndodhi në Argjentinë në vitin 1996. Studiuesit dokumentuan një tjetër shpërthim ku virusi u përhap midis njerëzve në vitin 2018. Të dy shpërthimet përfshinin variantin e virusit të Andeve (ANDV) të hantavirusit, i cili është varianti i vetëm i njohur që mund të përhapet nga personi në person.
