Nga Fetah Salliu
Që me vizitën e Volodymyr Zelenskyt në Serbi, i cili deklaroi se Kievi zyrtar do të vazhdojë të mos e njohë pavarësinë e Kosovës, të shumta kanë qenë reagimet pro dhe kundër.
Kjo vizitë u përdor jo pa qëllim edhe nga Presidenti i Serbisë, Aleksandër Vuçiç si pjesë e strategjisë së tij për të mbajtur në qendër të vëmendjes politike agjendën e Serbisë ndaj Kosovës.
Serbia ndërkohë pritet të mbajë zgjedhjet e parakohshme parlamentare në tetor ose nëntor të këtij viti.
Një ditë pas vizitës se Zelenskit, Presidenti Vuçiç lëshoi një deklaratë po aq polemizuese në raport më Kosovën.
Të dielën e kaluar, gjatë një fjalimi në Beograd, Vuçiç deklaroi se Serbia ka angazhuar inxhinierë dhe ekspertë për të shqyrtuar mundësinë e devijimit të lumit Ibër.
Ky paralajmërim ka nxitur reagime të ashpra jo vetëm në Kosovë, por edhe në Shqipëri, duke kaluar nga një çështje për menaxhim ujrash në narrativa nacionaliste
Por pse mbart një rëndësi kaq kritike kjo deklaratë për Kosovën dhe rajonin?
Sipas një artikulli të publikuar nga kossev.info, lumi Ibër buron në Mal të Zi, përshkon Serbinë dhe vijon rrjedhën në Kosovë, ku furnizon rezervuarin e Gazivodës/Ujmanit.
Vlen të theksohet se rreth dy të tretat e këtij rezervuari ndodhen në territorin e Kosovës.
Uji nga sistemi i Ujmanit dhe Ibër-Lepencit është jetik për shtatë komuna, duke shërbyer për ujitje dhe për ftohjen e termocentraleve në Obiliq, të cilat prodhojnë pjesën dërrmuese të energjisë elektrike në vend.
Për pasojë, Presidentja në detyrë e Kosovës, Albulena Haxhiu, shprehu shqetësimin se devijimi i lumit Ibër ndikon në furnizimin me ujë, energjinë dhe nevojat e bujqësisë.
Ministri për Evropën dhe Punët e Jashtme të Shqipërisë, Ferit Hoxha, reagoi gjithashtu me shqetësim lidhur me mundësinë e ndryshimit të rrjedhës së lumit Ibër.
Për ministrin e jashtëm ndryshimi i rrjedhës së lumit nuk është një çështje e brendshme ose një vendim që mund të merret në mënyrë të njëanshme
Ministri Hoxha citoi Konventën e UNECE-së për Mbrojtjen, Përdorimin e Ujërave Ndërkufitare dhe Liqeneve Ndërkombëtare.
Ai deklaroi se, parimi i përdorimit të drejtë të ujërave ndërkufitare, detyrimi për parandalim e reduktim dëmesh, si dhe bashkëpunimi e konsultimi për pasojat ndërkufitare, janë standarde të konsoliduara të së drejtës ndërkombëtare.
Gjithashtu, Ferit Hoxha theksoi se duhet të trajtohet me transparencë dhe mbi bazën e të dhënave shkencore çdo projekt apo masë që mund të ndikojë në rrjedhën, sasinë apo cilësinë e ujërave që prekin Kosovën.
Sipas tij, uji nuk mund të përdoret si instrument presioni politik dhe as si mjet për të ndëshkuar një vend apo një popullsi tjetër.
Nga ana tjetër, sipas Presidentit të Serbisë, Aleksandër Vuçiç, lumi Ibër është çështje e brendshme e Serbisë. “Nuk e di çfarë lidhje ka me Shqipërinë”, është shprehur ai.
Qëndrimit të Presidentit serb iu bashkua në një zë edhe ministri i Jashtëm i Serbisë Marko Gjuriç duke thënë se Serbia menaxhon burimet ujore në përputhje me detyrimet ndërkombëtare.
Ministri serb shkoi larg duke përdorur narrativën e vjetër nacionaliste kur tha se, nuk ka vend për një “Shqipëri të Madhe” apo “projekte të bazuara në zgjerim etnik dhe ndryshim kufijsh në të ardhmen evropiane të rajonit”.
Duke futur në lojë Shqipërinë dhe një tezë të vjetër të Serbisë sa herë ajo ka zhvillime të brëndshme për shpërqendrim politik, pakenaqësi historike apo dhe ndasi në rajon, Kryeministri Edi Rama ka sqaruar se Shqipëria nuk ka asnjë pretendim mbi territorin serb dhe se reagimi i vendit tonë lidhet me respektimin e standardeve ndërkombëtare për menaxhimin e ujërave.
“Nuk ka nevojë për një ‘Shqipëri të Madhe’ për të qëndruar me Kosovën”, është shprehur Rama, duke e zhvendosur debatin nga Kosova tek Tirana
Sipas tij, Serbia e ka humbur Kosovën. “Territori i Republikës së Kosovës nuk është territor serb dhe burimet natyrore që ndodhen brenda tij nuk janë burime të Republikës së Serbisë”.
Ndërkaq, Rama u shpreh se: “Ibri është sistem ujor ndërkufitar dhe Serbia mund të menaxhojë burimet brenda territorit të saj, por nuk mund të argumentojë se pasojat për një vend tjetër ndalen në kufirin serb”.
Nga ana tjetër, Marko Gjuriç pretendoi se çështja po diskutohet pasi “qeveria e Albin Kurtit po rrënon shtëpitë serbe përgjatë brigjeve të liqenit të Ujmanit dhe Ibrit pa proces të rregullt, duke privuar njerëzit nga prona dhe mjetet e jetesës përmes veprimeve etnike diskriminuese”.
“Qëndrimi i Serbisë për Kosovën/Metohinë nuk është folklor. Ajo është e bazuar në Kushtetutën tonë, të drejtën ndërkombëtare dhe Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së. Lumi Ibër është një rrjedhë ujore ndërkufitare, por Shqipëria nuk është një shtet breglumor i tij”, tha Marko Gjuriç, duke e kaluar debatin nga ujërat tek sovraniteti
Përplasjet
Pala shqipëtare thekson se qëndrimi serb duhet të jetë në proporcion me UNECE, të drejtën ndërkombëtare dhe fqinjësinë e mirë.
Ndërsa pala serbe përqendrohet tek nocioni i “Shqipërisë së Madhe”, pronave serbe dhe Rezoluta 1244.
Gjuriç thekson se e shikon Shqipërinë ndarazi nga kjo çështje.
Sipas tij, kjo tematikë nuk e lidh Shqipërinë me tematikën e brendshme të Serbisë.
Pse përmendet Rezoluta 1244?
Në qëndrimet e të dy palëve përmendet edhe Rezoluta 1244. ministri i jashtëm serb e ka referuar Rezolutën si një dokument të rëndësishëm, të cilës duhet t’i përmbahen në raport me Kosovën.
Ministri për Integrimin Europian të Serbisë Nemanja Staroviç ka theksuar më tej se nuk mund të shmanget një element i rëndësishëm si Karta e OKB-së dhe Rezoluta 1244 e Kosovës së OKB-së.
Si kundër përgjigje, ministrja e Shtetit dhe Kryenegociatorja Majlinda Dhuka sjell një rikujtesë për Rezolutën 1244.
Sipas saj, Rezoluta 1244 nuk rivendosi sovranitetin serb mbi Kosovën: “Ajo vendosi administrimin ndërkombëtar, largoi forcat e sigurisë Serbe, krijoi një proces të vecantë politik për statusin e ardhshëm të Kosovës dhe nuk e përcaktoi rezultatin e atij procesi. Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë është përgjigjur se pavarësia së Kosovës nuk e shkel të drejtën ndërkombëtare”.
