Pretendimi: Kjo video tregon momentin kur raketa SpaceX godet Hënën dhe lë pas një krater me diametër 30 m
Verdikti: E pavërtetë
———————————————————————
Një video që po qarkullon në media dhe rrjete sociale, përfshi ato shqipfolëse, pretendohet se tregon momentin kur raketa SpaceX godet Hënën dhe lë pas një krater me diametër 30 m.
Megjithatë, kjo video nuk shoqërohet me ndonjë referencë se nga është marrë, kur dhe si është filmuar.
Më 15 janar 2025, SpaceX lëshoi një raketë Falcon 9, duke dërguar me sukses roverin Blue Ghost 1 të Firefly Aerospace në Hënë. Sa i përket vetë raketës, faza e parë e saj u kthye me sukses në Tokë, por faza e dytë mbeti në orbitën hënore. Në fillim të Gushtit 2026, NASA njoftoi se ajo do të godiste sipërfaqen e Hënës nën ndikimin e aktivitetit diellor dhe forcave gravitacionale. Njoftimi për shtyp i agjencisë hapësinore sqaroi se ndikimi nuk do të ishte i dukshëm me sy të lirë nga Toka, por shkencëtarët synojnë ta vëzhgojnë atë duke përdorur teleskopë dhe orbitarë me bazë tokësore. Marrja dhe cilësia e imazhit do të varen nga kushtet e ndriçimit, koha e futjes së orbitës dhe pozicioni i anijes kozmike.
Më 5 gusht, faza e dytë e Falcon 9 goditi sipërfaqen hënore. Asnjë nga anijet kozmike nuk ishte në gjendje të kapte momentin e përplasjes. Po atë ditë, specialistët në Observatorin Jugor Evropian njoftuan se teleskopi i tyre kishte zbuluar linja spektrale të atomeve të gaztë të natriumit dhe litiumit në shtëllungën e formuar nga përplasja. Këto gjurmë vazhduan për 5-10 minuta pas goditjes. Një teleskop në Kili gjithashtu regjistroi gjurmë të përplasjes.
Më 6 gusht, Instituti i Kërkimeve Ajrore të Koresë publikoi imazhe të marra nga anija kozmike Korea Patchfinder. Ajo fluturoi mbi vendin e përplasjes së raketës me Hënën disa herë, duke kryer gjithsej tetë seanca imazherike. Kjo i lejoi shkencëtarët të dokumentonin ndryshimet në terrenin përreth vendit të goditjes, dhe këto janë të vetmet fotografi të disponueshme mbi këtë temë deri më tani.
Sipërfaqja e Hënës para goditjes (majtas) dhe pas goditjes (djathtas)
Dr. Matt Bothëell, astronom publik në Universitetin e Cambridge, tha për Fullfact se nuk kishte “asnjë mënyrë që ndonjë teleskop ta dallonte raketën hyrëse.” “Vetë raketa ishte rreth 12 metra e gjatë, e cila në distancën e hënës – rreth 370,000 kilometra – do të kishte një madhësi këndore prej rreth 0.007 sekondash harku. Nuk ka teleskop në Tokë mjaftueshëm të madh për të dalluar diçka kaq të vogël. Të shohësh pikën hyrëse që shkon drejt hënës do të ishte fjalë për fjalë e pamundur për çdo teleskop që ekziston”, tha Dr. Bothëell.
Ndërkaq, video e mësipërme u përdor në rrjete sociale si ilustrim për njoftimet e përplasjes që në 3 gusht, dy ditë përpara përplasjes.
Me anë të motorit të kërkimit pamor Google Lens, Faktoje gjeti se versioni i parë i videos që u shfaq në rrjet duket të jetë një video më e zmadhuar e postuar në Prill 2026 nga faqja e Facebook Moon ëatchers Club.
Video e Moon ëatchers Club është e mbuluar me një nuancë më blu sesa versionet e fundit të videos, por vendndodhja e rrëzimit dhe pamja e tymit janë identike me atë që shihet në videon e pretenduar si rrëzimi i SpaceX.
Përshkrimi i faqes thotë: “Frymëzuar nga ngjarje të vërteta” dhe shumë nga videot e saj duket se janë klipe të gjeneruara nga programe të inteligjencës artificiale (AI) të “objekteve misterioze” që përplasen ose shfaqen në sipërfaqen hënore, zakonisht të mbuluara me të njëjtën nuancë blu.
Video u nda edhe nga miliarderi Elon Musk, themeluesi i SpaceX. Vetëm pothuajse një orë më vonë ai shtoi: “Meqë ra fjala, kjo është e rreme.”
Hëna goditet vazhdimisht nga mbeturinat hapësinore, përfshirë meteoroidet. Përplasjet artificiale janë më pak të zakonshme.
Megjithatë, ka një numër në rritje të objekteve në orbitën e Tokës, duke përfshirë objekte jofunksionale të ndërtuara nga njeriu si trupa raketash, satelitë të vdekur dhe fragmente nga lëshimet, shpërthimet dhe përplasjet që kërcënojnë të rihyjnë në atmosferën e Tokës ose të përplasen me satelitët funksionalë.
Ndërsa ekspertët thanë se përplasja e raketës SpaceX nuk përbënte rrezik për Tokën, studiuesit paralajmërojnë se dendësia në rritje e mbeturinave hapësinore mund të shkaktojë kaskadë përplasjesh të ashtuquajtura “sindroma Kessler”.
