Jona Cenameri
Në fund të vitit 2023, Bashkia e Tiranës dhe kryebashkiaku Erion Veliaj promovuan gjerësisht nismën “Rrugët për Fëmijët” (School Streets) si një hap konkret drejt rritjes së sigurisë së nxënësve në zonat përreth shkollave.
“Jemi shumë krenarë të ndërtojmë këtë trashëgimi për çdo fëmijë të Tiranës për dekada të tëra në vijim”, deklaronte Veliaj në dhjetor 2023, duke njoftuar se deri në fund të vitit 2024 do të ndërtoheshin 20 rrugë të sigurta pranë shkollave.
Sipas premtimit, nisma do të prekte drejtpërdrejt 25,000 nxënës
Buxheti i alokuar sipas Bashkisë Tiranë, për periudhën 2024-2025 arriti në 102,951,351 lekë.
Për vitin 2026 janë planifikuar 55,562,742 lekë shtesë, plus një investim i ri prej 55,099,200 lekësh për “Elemente për rritjen e sigurisë së këmbësorëve në rrugë”
Projekti
Programi “School Streets” u prezantua si vijim i ndërhyrjeve të nisura që në vitin 2020, fillimisht në shkollat pilote “Naim Frashëri” dhe “Gustav Mayer”. Projekti synonte të kthente hapësira që ishin pjesë e rrugës në zona të sigurta këmbësorësh, të pajisura me trafikndarës betoni, sinjalistikë dhe elemente urbane që kufizojnë parkimin dhe qarkullimin e mjeteve.
Modeli u zhvillua në bashkëpunim me organizatën vendase Qendra Marrëdhënie dhe partnerë ndërkombëtarë, duke u bazuar në praktikat e qyteteve evropiane (Barcelona:”Protegim les Escoles”, Milano:”Strade Scolastiche”, Paris:”Rues aux Écoles”).
Terreni
Më 20 janar 2026, Faktoje.al kreu një verifikim në terren pranë 7 shkollave pjesë e këtij programi: “Mihal Grameno”, “Osman Myderizi”, “Naim Frashëri”, “Gustav Mayer”, “Shkolla e Kuqe”, “Fan Noli” dhe “Edith Durham”.
Pamja që ofron terreni ndryshon ndjeshëm nga një shkollë te tjetra.
Pranë “Shkollës së Kuqe”, rrethimi me blloqe betoni që përcakton hapësirën e sigurt ishte kryesisht i ruajtur. Zona ishte e shënuar dhe në pjesën më të madhe nuk përdorej nga automjete, megjithëse herë pas here kalonin ose parkoheshin motorë.
Ndryshe paraqitej situata te “Fan Noli”, ku perimetri i sigurisë ishte minimal. Brenda hapësirës së dedikuar ishin parkuar motorë, ndërsa një biznes përreth kishte shtuar vazo me lule dhe tavolina, duke e kthyer zonën në një hapësirë të përzier, larg idesë së një rruge ekskluzive për fëmijët.
Te “Mihal Grameno”, panorama ishte edhe më problematike. Një perimetër relativisht i madh ishte shndërruar de facto në parkim makinash. Blloqet e betonit ishin shkulur nga vendi, të copëtuara ose të zhvendosura anash, duke krijuar hapësira për parkim. Një tabelë që lajmëronte “Rrugë për Fëmijët” qëndronte mbi një realitet ku prioritet ishin automjetet.
Situatë e ngjashme u konstatuan edhe pranë “Osman Myderizi”, ku trafikndarësit ishin zhvendosur për të lehtësuar hyrjen e makinave nga disa drejtime, ndërsa parkimi nuk funksiononte sipas skemës së parashikuar.
Në rastin e “Edith Durham”, shkollë ende jo funksionale pas rindërtimit, rrethimi dukej më estetik, por edhe aty disa nga blloqet ishin zhvendosur dhe hapësira përdorej edhe për parkim.
Ndërkohë, “Naim Frashëri” dhe “Gustav Mayer”, shkollat e para pilote të projektit, paraqisnin gjendjen më të mirë. Hapësirat ishin më të qarta, të pa zëna nga automjete dhe funksiononin sipas qëllimit fillestar, ndonëse edhe aty vëreheshin blloqe të rrëzuara ose të lëvizura.
Çfarë thotë Bashkia?
Në përgjigjet zyrtare për Faktoje.al, Bashkia Tiranë konfirmon realizimin e 12 projekteve: Gjon Buzuku, Fan Noli, Shkolla e Kuqe, Osman Myderizi, Mihal Grameno, Niket Dardani, Edith Durham, Gustav Mayer, Naim Frashëri, Kopshti 26, Çerdhja 17 dhe shkolla Kosova.
Drejtoria e Përgjithshme e Planifikimit të Investimeve dhe Monitorimit të Punëve Publike pranon se “në një pjesë e këtyre objekteve ku është hasur prishja e objekteve të mobilimit urban që mbrojnë zonën e këmbësorëve është planifikuar rehabilitim në vitin në vijim”.
Bashkia informon se është në proces miratimi për ndërhyrje në 20 objekte të tjera publike, si dhe për transformimin e ndërhyrjeve të përkohshme në zgjidhje më permanente.
Verifikimi
Nga 20 rrugë të premtuara për vitin 2024, janë realizuar 12 deri më sot (janar 2026).
Shumica e rrugëve të sigurta nuk po funksionojnë sipas qëllimit. Blloqet e betonit janë zhvendosur sistematikisht për të krijuar hapësira parkimi. Gjendja në shkollën Mihal Grameno, paraqitet sot në gjendje të degraduar.
Shkollat Gustav Mayer dhe Naim Frashëri, vazhdojnë të funksionojnë siç ishte planifikuar.
Përfundimi
Verifikimi i Faktoje.al tregon se premtimi për 20 rrugë të sigurta pranë shkollave nuk është përmbushur brenda afatit të deklaruar. Edhe aty ku ndërhyrjet janë realizuar, një pjesë e tyre nuk funksionojnë sipas qëllimit fillestar. Hapësirat e dedikuara për fëmijët shpesh janë rikthyer në parkime ose janë zaptuar.
Në këto kushte, nisma “Rrugët për Fëmijët” mbetet pjesërisht e realizuar, si në shtrirje ashtu edhe në funksion, ndërsa siguria e përditshme e nxënësve vijon të varet nga zbatimi real në terren, jo vetëm nga projektet në letër.
